Αθήνα, 30 Ιουνίου 2016

Ομιλία
του υπεύθυνου του Τομέα Παιδείας & Θρησκευμάτων της Νέας Δημοκρατίας, βουλευτή Λαρίσης,
κ. Μάξιμου Χαρακόπουλου

στην ημερίδα που διοργάνωσε στις 29.06.16 ο Τομέας Παιδείας της ΝΔ και το Ινστιτούτο Δημοκρατίας «Κωνσταντίνος Καραμανλής» στο ΕΒΕΑ
με θέμα την
«Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση, Πυλώνες για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση».

«Κύριε Αντιπρόεδρε,
Φίλες και φίλοι,

Σχεδόν ενάμιση χρόνο από την έλευση του ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία, έχει γίνει, πλέον, σε όλους αντιληπτό ότι δεν κόμιζαν τίποτε θετικό για τη διακυβέρνηση της χώρας. Δεν είχαν κανένα σχέδιο, κανένα όραμα. Μόνον ιδεοληπτικές αγκυλώσεις και περίσσιο θράσος, με το οποίο πορεύονται όλο αυτόν τον καιρό, αδιαφορώντας για τη ζημία που προκαλούν στη χώρα.
Θύμα των δημαγωγών και των πολιτικών τους έχει καταστεί δυστυχώς και η εκπαίδευση. Στον ταλαιπωρημένο αυτό τομέα, συναντήθηκαν ο απόλυτος ερασιτεχνισμός με τις αναχρονιστικές ιδέες των πρώτων χρόνων της μεταπολίτευσης.
Η ηγεσία του υπουργείου Παιδείας έχει κηρύξει κυριολεκτικά πόλεμο στην αριστεία, την αξιοκρατία και την αξιολόγηση, επιδιώκοντας να καταστήσει την εκπαίδευση δέσμια ενός άρρωστου παρελθόντος μακριά από τις παγκόσμιες εξελίξεις.
Εμείς ως Τομέας Παιδείας, στους λίγους μήνες της λειτουργίας μας καταφέραμε με συντονισμό, συνεργασία και προεργασία να έχουμε συνεχή και ουσιαστική παρέμβαση σε όλες τις ενέργειες και αποφάσεις του υπουργείου Παιδείας. Θεωρώ ότι πετύχαμε να πληροφορήσουμε την κοινή γνώμη για τις λανθασμένες επιλογές της κυβέρνησης και να αναδείξουμε προτάσεις μας, δίνοντας και το στίγμα της διακυβέρνησης για την επόμενη ημέρα.

Φίλες και φίλοι,
Η κύρια πρόκληση που αντιμετωπίζουμε μετά από έξι χρόνια κρίσης είναι η ενίσχυση της κοινωνικής ευημερίας και συνοχής. Αυτό σημαίνει την ουσιαστική μείωση της ανεργίας, μέσω ποιοτικών και μακροχρόνιων θέσεων εργασίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η επαγγελματική εκπαίδευση – κατάρτιση και Διά Βίου Μάθηση είναι πολύτιμο εργαλείο για να έχουμε ενεργούς πολίτες με γνώση, και επαγγελματίες με προσόντα και δεξιότητες, που μπορούν εύκολα και προς όφελός τους να αλλάξουν το επάγγελμά τους.

Τρεις είναι οι γενικοί στρατηγικοί μας στόχοι σε αυτή την κατεύθυνση:
Καταρχάς η αύξηση της ελκυστικότητας και η διασύνδεση της επαγγελματικής εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας μέσω της αλλαγής του περιεχομένου των σπουδών, και την εφαρμογή του θεσμού της μαθητείας για τους απόφοιτους των ΕΠΑΛ και σπουδαστές των ΙΕΚ.
Δεύτερος στόχος μας είναι η ενίσχυση της Διά Βίου Μάθησης, με έμφαση στο σκέλος της αρχικής επαγγελματικής κατάρτισης, αλλά και της καλλιέργειας, για τον ευρύ πληθυσμό, των λεγόμενων οριζόντιων δεξιοτήτων όπως είναι η επιχειρηματικότητα.
Τελευταίος στρατηγικός στόχος είναι η λειτουργία συστήματος πιστοποίησης προσόντων και δεξιοτήτων με τρόπο που να διευκολύνεται η κινητικότητα στην αγορά εργασίας.

Αγαπητοί φίλοι,
ένα βασικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει η επαγγελματική εκπαίδευση στην Ελλάδα, από το επίπεδο του Λυκείου είναι το χαμηλό ενδιαφέρον των μαθητών. Ενώ στην Ε.Ε. ο μέσος όρος των αποφοίτων Γυμνασίου που συνεχίζουν τις σπουδές τους ξεπερνά το 50%, στην Ελλάδα περιορίζεται σε ποσοστό κάτω του 25%, και μάλιστα μειώθηκε το 2015 σε σχέση με το 2014.
Η αύξηση της ελκυστικότητας της τεχνικής εκπαίδευσης είναι πολυσύνθετο ζήτημα και δεν μπορεί να εξεταστεί αποκομμένα από τον τρόπο λειτουργίας του Γενικού Λυκείου, τους όρους εισαγωγής στην Γ/θμια Εκπαίδευση, και τις συνθήκες πρόσβασης στην αγορά εργασίας.
Αδιαμφισβήτητα στην αναβάθμιση της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης συμβάλλει η αναμόρφωση των προγραμμάτων σπουδών και των μεθόδων διδασκαλίας, ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες της αγοράς εργασίας. Μελέτες της Ε.Ε. δείχνουν ότι στην Ελλάδα το 25% - 30% των επιχειρήσεων δηλώνουν ότι δεν μπορούν να βρουν εργαζόμενους με τις δεξιότητες που χρειάζονται.
Μάλιστα, η Ελλάδα είναι μια από τις πέντε χώρες της Ε.Ε. που το πρόβλημα της έλλειψης δεξιοτήτων φαίνεται να αυξάνει τα τελευταία χρόνια.
Είναι, λοιπόν, απαραίτητη η συμμετοχή φορέων της αγοράς στην επιλογή των ειδικοτήτων και στη διαμόρφωση των προγραμμάτων σπουδών, ώστε να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες. H ανάγκη αυτή είχε ήδη αναγνωριστεί από την κυβέρνηση της ΝΔ και έτσι το 2013 με το ν. 4186 καθορίστηκε ότι στα προγράμματα σπουδών των ΙΕΚ αλλά και των ΕΠΑΛ συνεισφέρουν τα επαγγελματικά επιμελητήρια.
Ο τρόπος συμμετοχής των επιμελητηρίων και των κοινωνικών εταίρων στη διαμόρφωση των περιεχομένου των σπουδών είναι ένα θέμα που πρέπει να συζητηθεί με τους ίδιους τους φορείς. Τι ακριβώς περιμένουμε από αυτούς, πώς θα μπολιάσουν τα προγράμματα με τις παραγωγικές ανάγκες και τελικά, πόσο έτοιμοι είναι οι φορείς ώστε να ανταπεξέλθουν με επιτυχία σε αυτό το σημαντικό ρόλο;
Κατά τη γνώμη μας η αναμόρφωση των προγραμμάτων σπουδών θα πρέπει να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο παράγοντες:
Από τη μία την κάθετη εξειδίκευση των σπουδαστών σε συγκεκριμένες ειδικότητες
και από την άλλη την ανάγκη για την εμπέδωση βασικών εννοιών και την καλλιέργεια ευρύτερων δεξιοτήτων που δίνουν στο σπουδαστή τη δυνατότητά να κατανοεί και να εφαρμόζει νέες γνώσεις.
Αυτές οι μαθησιακές δεξιότητες είναι απαραίτητες, προκειμένου ο σπουδαστής και αυριανός εργαζόμενος να μπορεί να μεταβαίνει από ένα επαγγελματικό πεδίο σε άλλο, ώστε να μην βρεθεί εγκλωβισμένος σε ένα πολύ στενό επαγγελματικό τομέα ο οποίος στην πορεία του χρόνου πιθανόν να παρουσιάσει ισχυρή κάμψη.

Επίσης, δεν μπορούμε να παραγνωρίσουμε το γεγονός ότι υπάρχουν ειδικότητες όπου τεχνολογίες αλλάζουν τόσο γρήγορα που είναι εξαιρετικά δύσκολη η συνεχής προσαρμογή των προγραμμάτων από το υπουργείο Παιδείας. Είναι αναγκαίο, λοιπόν, να δοθεί χώρος και στην ιδιωτική πρωτοβουλία αλλά και σε ένα αυτόνομο δημόσιο ΙΕΚ, να προσαρμόζουν κάποια μαθήματά τους στις ιδιαιτερότητες της τοπικής αγοράς και στις αναπτυξιακές ανάγκες του σήμερα.
Επιπρόσθετα, απαραίτητος είναι ένας διαρκής μηχανισμός μέσω του οποίου οι σπουδαστές θα έχουν την ευκαιρία να μπουν στην αγορά εργασίας και ταυτόχρονα οι επιχειρήσεις θα έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν νέους επαγγελματίες μειώνοντας το ρίσκο τους από την πρόσληψη νέου προσωπικού.
Άλλωστε, όπως έχει επιβεβαιωθεί και με μελέτη (της Endeavor Greece) σήμερα οι ελληνικές επιχειρήσεις δύσκολα προσλαμβάνουν κάποιον που δεν έχει επαγγελματική εμπειρία. Ταυτόχρονα, δύσκολα ένας νέος μπορεί να αποκτήσει εμπειρία αφού οι επιχειρήσεις φοβούνται να αναλάβουν το κόστος της εκπαίδευσής και της πιθανής λάθος επιλογής.
Αυτό τον φαύλο κύκλο θέλουμε να σπάσει ο θεσμός της μαθητείας. Αν και η μαθητεία εφαρμόζεται με επιτυχία στις σχολές του ΟΑΕΔ εδώ και δεκαετίες, η συστηματοποίηση της και η επέκταση της για τους αποφοίτους των Επαγγελματικών Λυκείων και των ΙΕΚ θεσμοθετήθηκε το 2013 και συνιστά μια από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις στην Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση. Για την εφαρμογή της μαθητείας, δεσμεύτηκαν το 2014 κονδύλια 250 εκατ. ευρώ από το ΕΣΠΑ που καλύπτουν την αμοιβή και τις ασφαλιστικές εισφορές των μαθητευόμενων.
Μπροστά μας, λοιπόν, έχουμε την πρόκληση της εκπόνησης εθνικού σχεδίου μαθητείας και πρακτικής άσκησης για τους απόφοιτους των Επαγγελματικών Λυκείων και των ΙΕΚ με όρους ποιότητας και εκπαιδευτικής επάρκειας. Ο σχεδιασμός δεν μπορεί να γίνει χωρίς τη συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους και τα επιμελητήρια. Θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη διάρθρωση της ελληνικής αγορά εργασίας –που αποτελείται από πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις– και τις ιδιαίτερες συνθήκες της οικονομικής κρίσης.
Είναι ξεκάθαρο σε εμάς ότι οι θέσεις μαθητείας στοχεύουν στην εκπαίδευση του μαθητευόμενου και την ομαλή ένταξή του στην εργασία, και όχι στην εφήμερη υποκατάσταση των μισθωτών υπαλλήλων από μαθητευόμενους. Η μαθητεία θα πρέπει να σχεδιαστεί με γνώμονα το όφελος των εκπαιδευόμενων και την μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της επιχείρησης.

Ο δεύτερος στρατηγικός μας στόχος είναι η ενίσχυση της άτυπης Διά Βίου Μάθησης. Εδώ έχουμε σίγουρα δρόμο να διανύσουμε. Στην Ελλάδα το ποσοστό συμμετοχής των ενηλίκων στη Διά βίου μάθηση περιορίζεται στο 3% ενώ στην ΕΕ το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται σε περίπου 10%.
Το βασικό ζητούμενο είναι παροχή ποιοτικών υπηρεσιών διά βίου μάθησης που καλλιεργούν δεξιότητες που βοηθούν στην προσωπική ανάπτυξη του πολίτη. Αναγκαία, λοιπόν, είναι η εφαρμογή συστήματος διασφάλισης ποιότητας των προγραμμάτων, του εκπαιδευτικού υλικού και των καθηγητών που διδάσκουν.
Μεγαλύτερη έμφαση θα πρέπει να δοθεί στις εκπαιδευτικές υπηρεσίες που σχετίζονται με την επίδοση του ενήλικου πληθυσμού σε βασικές δεξιότητες όπως ο χειρισμός ξένων γλωσσών, οι δεξιότητες επικοινωνίας, και αξιοποίησης του διαδικτύου.

Σημαντική παράμετρος της διά βίου μάθησης που θέλουμε να αναδείξουμε είναι η περιφερειακή της διάστασης. Θεωρούμε κρίσιμη την αλληλεπίδραση της Διά βίου μάθησης με το αναπτυξιακό μοντέλο της κάθε περιφέρειας, τη λεγόμενη στρατηγική της “έξυπνης εξειδίκευσης”.
Για παράδειγμα, η αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων είναι ζήτημα που απασχολεί πολλές περιφέρειες της χώρας και αποτελεί ουσιώδη όρο για την αειφόρο ανάπτυξη. Όμως, αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων δεν μπορεί να επιτευχθεί εάν δεν συμβάλλουν σε αυτή οι κάτοικοι της περιοχής, οι αγρότες και οι βιοτέχνες. Μόνο οι ενημερωμένοι πολίτες μπορούν να αντιληφθούν τα μακροπρόθεσμα οφέλη από την ορθολογική διαχείριση των φυσικών πόρων, μόνο αυτοί μπορούν να υποστηρίξουν, αλλά και να επιβάλλουν τις κατάλληλες περιφερειακές πολιτικές.
Σε αυτή την προσπάθεια ρόλο καλούνται να παίξουν τα Ιδρύματα Γ/θμιας Εκπαίδευσης τα οποία άλλωστε έχουν συνεργαστεί με τις περιφέρειες που εδρεύουν για την εκπόνηση της στρατηγικής “έξυπνης εξειδίκευσης”.

Φίλες και φίλοι,
προϋπόθεση για να ανταποκριθεί η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση στο ρόλο που της αναλογεί, είναι η δημιουργία συστήματος πιστοποίησης προσόντων και δεξιοτήτων από διαπιστευμένους φορείς όπως είναι τα επιμελητήρια.
Έτσι, θα δίνεται η δυνατότητα σε κάθε πολίτη να αποκτά νέα προσόντα και να βελτιώνει την επαγγελματική του θέση στο πλαίσιο της ελεύθερης οικονομίας.
Η προσαρμογή των προγραμμάτων σπουδών της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης και των επαγγελματικών περιγραμμάτων στο σύστημα των πιστωτικών μονάδων και η τήρηση πορτφόλιου (μητρώου) πιστοποιημένων δεξιοτήτων και προσόντων για όλους τους πολίτες είναι βασική πολιτική σε αυτή την κατεύθυνση.
Θα είναι ξεκάθαρο ποιες δεξιότητες κατέχει ο καθένας και έτσι θα είναι ευκολότερη η μετεκπαίδευση σε νέα αντικείμενα, χωρίς να χρειάζεται κάποιος να παρακολουθήσει μαθήματα για την απόκτηση γνώσεων και δεξιοτήτων που ήδη κατέχει.

Φίλες και φίλοι,
η σημερινή εκδήλωση είναι ευκαιρία διαβούλευσης με την κοινωνία, με τους εκπροσώπους κοινωνικών και επαγγελματικών φορέων, αλλά και πολίτες που θέλουν να συνεισφέρουν με την εμπειρία και τις απόψεις τους. Γι' αυτό άλλωστε θα δώσουμε δύο φορές το λόγο στους συμμετέχοντες, ώστε να αφουγκραστούμε την κοινωνία των πολιτών.
Θέλω να ευχαριστήσω τους συμμετέχοντες με εισηγήσεις και τοποθετήσεις στην ημερίδα, το Ινστιτούτο Δημοκρατίας για τη συνδιοργάνωση, και κυρίως την, υπό τον Βαγγέλη Ζαχαράκη, Ομάδα εργασίας Δια βίου Μάθησης του Τομέα Παιδείας της ΝΔ.
Ευελπιστώντας στην ουσιαστική συμμετοχή όλων σας, εύχομαι η σημερινή ημερίδα να αποτελέσει αφορμή ευρύτερου προβληματισμού».